Yabancıların Çalışma İzni ve İşveren Sorumlulukları Nedir?

Mevzuat hükümleri uyarınca çalışma izinleri ve işveren yükümlülükleri ile ilgili temel düzenlemeler şu şekildedir:

Genel Kurallar ve Çalışma İzninin İkamet İznine Etkisi

İzinsiz Çalışma Yasağı: Türkiye'de yabancıların çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti olmaksızın çalışmaları ve çalıştırılmaları yasaktır.

İkamet İzni Yerine Geçme: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı veya yetkili kurumlarca verilen geçerli bir çalışma izni ya da Çalışma İzni Muafiyet Teyit Belgesi, geçerli olduğu sürece ikamet izni yerine geçer; yabancının ayrıca ikamet izni alması gerekmez.

İzin Süresinin Sona Ermesi: Çalışma izninin sona erdiği tarih, aynı zamanda ikamet izninin de bitiş tarihi sayılır. Çalışma izni bitip de süresini uzatmayan ya da durumuna uygun ikamet izni almayan yabancılar ikamet ihlali yapmış sayılır.

Geçici Koruma Altındaki Yabancıların Çalıştırılması (Ör. Suriyeliler)

Başvuru Süresi ve Yöntemi: Geçici koruma altındaki yabancılar, geçici koruma kayıt tarihinden itibaren 6 ay geçtikten sonra çalışma izni alabilirler. Başvurular, yabancıyı çalıştıracak işveren tarafından e-Devlet Kapısı üzerinden yapılır.

İstihdam Kotası: Bir işyerinde çalışan geçici korumalı yabancı sayısı, o işyerinde çalışan Türk vatandaşı sayısının %10’unu geçemez. Toplam çalışan sayısı 10’dan az olan işyerlerinde en fazla 1 geçici korumalı yabancının çalışmasına izin verilebilir. İşverenin, başvuru tarihinden önceki 4 hafta içinde aynı işi yapacak Türk vatandaşı bulamadığını İŞKUR belgesiyle kanıtlaması durumunda istihdam kotası uygulanmayabilir.

Mevsimlik İşler Muafiyeti: Mevsimlik tarım veya hayvancılık işlerinde çalışacak geçici koruma altındaki yabancılar çalışma izni muafiyeti kapsamındadır ve başvurular doğrudan ilgili valiliğe yapılır.

Sağlık ve Eğitim Meslek Mensupları: Sağlık meslek mensuplarının Sağlık Bakanlığından, eğitim meslek mensuplarının ise Millî Eğitim Bakanlığından veya YÖK'ten ön izin almaları zorunludur.

Ücret Standardı: Geçici koruma sağlanan yabancılara asgari ücretin altında ücret ödenemez.

Serbest Bölgelerde Çalışma İzinleri

Nitelik Şartı: Serbest bölgelerde çalıştırılacak yabancının yönetici statüsünde veya nitelikli personel olması zorunludur.

İzin Süreleri: Çalışma izinleri ilk başvuruda en çok 1 yıl, ilk uzatmada en çok 2 yıl, sonraki uzatmalarda ise en çok 3 yıl süreyle verilir. Pasaport süresinin 1 yıldan az olması halinde, pasaport süresinden 60 gün daha kısa süreli izin düzenlenir.

Türk Soylu Yabancıların Çalışma Hakları (2527 Sayılı Kanun)

Kapsam ve İstisnalar: Türk soylu yabancılar, Türk Silahlı Kuvvetleri ve Güvenlik Teşkilatı hariç olmak üzere kamu veya özel sektörde çalışabilir ya da mesleklerini serbestçe icra edebilirler.

Vatandaşlık Şartından Muafiyet: Özel kanunlarda yalnızca Türk vatandaşlarının yapabileceği belirtilen meslek ve sanatları (doktorluk, hemşirelik, avukatlık, mühendislik vb.) yapabilmek için aranan Türk vatandaşı olma şartından muaf tutulurlar.

Şartlar: İçişleri Bakanlığından ikamet izni almış olmak, diplomalarının denkliğini onaylatmak ve Cumhurbaşkanı kararıyla tespit edilen Türk soylu topluluklardan olmak gibi şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Öğrenciler ve Uluslararası Koruma Sahiplerinin Çalışma Hakları

Öğrenciler: Örgün öğretim gören ön lisans ve lisans öğrencileri ilk yıldan sonra çalışma izni alarak çalışabilirler. Yüksek lisans ve doktora öğrencileri ise ilk yıldan itibaren çalışma izniyle çalışabilir ve çalışma izni süresince öğrenci ikamet izni alma yükümlülüğünden muaf tutulurlar.

Uluslararası Koruma Sahipleri: Mülteci veya ikincil koruma statüsü sahipleri, statü almalarından itibaren bağımlı veya bağımsız çalışabilirler; kimlik belgeleri çalışma izni yerine geçer. Uluslararası koruma başvuru sahipleri ve şartlı mülteciler ise başvuru tarihinden itibaren 6 ay sonra çalışma izni başvurusunda bulunabilirler.

İzinsiz Çalıştırma Durumunda İşverenin Yükümlülükleri ve Mali Sorumlulukları

İdari Para Cezası ve İnceleme: Denetimlerde izinsiz yabancı çalıştırdığı tespit edilen işverenlere idari para cezası uygulanır.

Sınır Dışı ve Masrafların Tahsili: İzinsiz çalıştığı tespit edilip hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıların (ve varsa eş ve çocuklarının);

Geri gönderme merkezlerindeki konaklama giderleri,

Ülkelerine dönmeleri için gerekli seyahat masrafları,

Gerektiğinde yapılan sağlık harcamaları,
Göç İdaresi Başkanlığı bütçesinden karşılanmışsa, bu tutarlar işveren veya işveren vekilinden tahsil edilir.

İdari Gözetim Maliyet Sınırı: İşverenden, yabancının en fazla 3 aylık idari gözetimi süresince katlanılan maliyetler tahsil edilebilir.

Tahsilat Usulü: İl göç idaresi tarafından işverene yazılı tebligat yapılarak masrafları 1 ay içinde ödemesi bildirilir. Süresinde ödenmeyen tutarlar, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca bağlı olunan vergi dairesi aracılığıyla takip ve tahsil edilir.