Vatandaşlık Başvurusu İçin Gerekli Belgeler ve Karar Aşaması

Türkiye'de uzun süredir yaşayan yabancılar açısından Türk vatandaşlığına geçiş, hem hukuki hem de idari açıdan birçok aşamadan oluşan bir süreçtir. Özellikle Türk vatandaşlığı başvurusu için gerekli belgeler nelerdir, başvuru ne kadar sürede sonuçlanır, vatandaşlık başvurusu hangi aşamalardan geçer ve başvuru neden uzun süre bekler? soruları uygulamada sıkça gündeme gelmektedir.

Türk vatandaşlığının sonradan kazanılması esas olarak 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ve bu Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre yürütülmektedir.

Ancak vatandaşlık başvurusunda gerekli belgelerin teslim edilmesi, tek başına vatandaşlığın kazanılması anlamına gelmez. Başvuru dosyasının hazırlanmasından sonra araştırma, inceleme, mülakat ve karar aşamalarından geçilmesi gerekir.

Bu nedenle vatandaşlık başvurusu bakımından “belgeleri teslim ettim, vatandaşlık ne zaman çıkar?” sorusunun tek bir süreyle cevaplanması mümkün değildir.

Türk Vatandaşlığı Hangi Yollarla Kazanılabilir?

Türk vatandaşlığı farklı hukuki yollarla kazanılabilir. Bunlar arasında;

• Doğumla Türk vatandaşlığının kazanılması,

• Genel olarak Türk vatandaşlığının kazanılması,

• Türk vatandaşı ile evlenme yoluyla vatandaşlığın kazanılması,

• İstisnai olarak Türk vatandaşlığının kazanılması,

• Yeniden Türk vatandaşlığının kazanılması

gibi farklı yollar bulunmaktadır.

Her vatandaşlık kazanma yolunun şartları ve istenen belgeleri birbirinden farklıdır.

Bu nedenle öncelikle kişinin hangi hukuki yoldan Türk vatandaşlığına başvurabileceğinin belirlenmesi gerekir.

Genel Yoldan Türk Vatandaşlığı İçin Aranan Şartlar Nelerdir?

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 11. maddesi, genel olarak Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılarda aranacak şartları düzenlemektedir.

Buna göre başvuru sahibinin genel olarak;

• Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması,

• Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olması,

• Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etmesi,

• Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığının bulunmaması,

• İyi ahlak sahibi olması,

• Toplumsal yaşama uyum sağlayabilecek düzeyde Türkçe konuşabilmesi,

• Kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlayabilecek gelire veya mesleğe sahip olması,

• Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâlinin bulunmaması

gerekmektedir.

Ancak bu şartların yerine getirilmesi Türk vatandaşlığının kazanılacağı konusunda mutlak bir hak sağlamaz. Kanun, şartları taşıyan kişilerin durumlarının yetkili makamlar tarafından değerlendirilmesini öngörmektedir.

Türk Vatandaşlığı Başvurusu İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?

Genel yoldan Türk vatandaşlığı başvurusunda istenen belgeler, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'in 17. maddesinde düzenlenmiştir.

Başvurunun niteliğine göre farklı belgeler istenebilmekle birlikte, genel yoldan vatandaşlık başvurusunda temel olarak şu belgeler hazırlanır:

1. Başvuru Formu

Türk vatandaşlığını kazanma talebini içeren başvuru formu hazırlanır.

Başvuru formunda yer alan bilgilerin doğru ve eksiksiz olması önemlidir.

2. Pasaport veya Vatandaşlık Durumunu Gösteren Belge

Başvuru sahibinin hangi devlet vatandaşı olduğunu gösteren pasaport veya benzeri belge dosyaya eklenir.

Vatansız kişiler bakımından ise durumlarını gösteren ve temini mümkün olan belgeler değerlendirilir.

3. Doğum ve Kimlik Bilgilerini Gösteren Belge

Başvuru sahibinin doğum tarihi, doğum yeri ve anne-baba bilgileri gibi kimlik bilgilerini gösteren doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği gerekir.

Evli olan kişiler bakımından eş ve çocuklara ilişkin aile bağını gösteren belgeler de gerekebilir.

4. Medeni Hâl Belgesi

Başvuru sahibinin medeni durumunu gösteren belgeler sunulur.

Örneğin;

• Evli kişiler için evlilik belgesi,

• Boşanmış kişiler için kesinleşmiş boşanma kararını veya medeni hâli gösteren belge,

• Dul kişiler için eşin ölümünü gösteren belge

istenebilir.

5. Türk Vatandaşı Yakınlara İlişkin Belgeler

Başvuru sahibinin Türk vatandaşı olan birinci veya ikinci derece yakınları bulunuyorsa, bunlara ilişkin nüfus kayıtları vatandaşlık dosyasının değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Kamu kurumlarından sistem üzerinden temin edilebilen belgelerin başvuru sahibinden yeniden istenmesine her durumda gerek bulunmayabilir.

6. Sağlık Raporu

Genel sağlık bakımından toplum sağlığı açısından tehlike teşkil edecek bir hastalığın bulunmadığını gösteren sağlık raporu istenir.

Sağlık raporunun hangi kurumdan ve hangi usulle alınacağı başvurunun niteliğine göre belirlenmelidir.

7. Gelir veya Meslek Durumunu Gösteren Belge

Başvuru sahibinin kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlayabilecek bir gelire veya mesleğe sahip olduğunu gösteren belgeler dosyaya eklenir.

Bu kapsamda;

• Çalışma izni,

• Maaş veya gelir belgeleri,

• Vergi levhası,

• İşletme belgeleri,

• Taahhütname

gibi belgeler somut duruma göre kullanılabilir.

8. Türkiye'deki İkamet Süresini Gösteren Belgeler

Genel vatandaşlık başvurusunda başvuru tarihinden geriye doğru beş yıllık kesintisiz ikamet şartının karşılanıp karşılanmadığı araştırılır.

Türkiye'ye giriş ve çıkış tarihleri ile ikamet süresine ilişkin kayıtlar bu aşamada önem taşır.

9. Başvuru Sürecini Karşılayacak Süreli İkamet İzni

Vatandaşlık işlemlerinin sonuçlandırılmasına yetecek süreli geçerli ikamet izninin bulunması gerekir.

10. Kesinleşmiş Mahkeme Kararı

Başvuru sahibi hakkında kesinleşmiş bir mahkeme kararı bulunuyorsa, kararın onaylı örneğinin dosyaya eklenmesi gerekebilir.

Bu noktada özellikle ceza dosyalarının vatandaşlık başvurusuna etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Yabancı ülkelerden alınan belgelerin ise Türkiye'de kullanılabilmesi için belgenin niteliğine göre apostil, konsolosluk tasdiki ve Türkçe tercüme gibi işlemler gerekebilir.

Bu nedenle her yabancı ülke belgesi bakımından aynı tasdik yönteminin uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Vatandaşlık Başvurusunda Beş Yıllık İkamet Nasıl Hesaplanır?

Genel yoldan vatandaşlık başvurusunun en önemli şartlarından biri, başvuru tarihinden geriye doğru beş yıl Türkiye'de kesintisiz olarak ikamet etmiş olmaktır.

Ancak yalnızca beş yıllık ikamet izninin bulunması yeterli değildir.

Başvuru sahibinin Türkiye'deki ikametinin niteliği, Türkiye dışında geçirdiği süreler ve sahip olduğu ikamet izinlerinin amacı da incelenir.

Özellikle Türkiye'den yapılan uzun süreli çıkışlar vatandaşlık başvurusunda önemli sorunlara neden olabilir.

5901 sayılı Kanun'un 15. maddesinde, vatandaşlık başvurusu için aranan ikamet süresi içerisinde toplam 12 ayı geçmemek üzere Türkiye dışında bulunulabileceği düzenlenmektedir.

Bu nedenle internette yer alan eski kaynaklarda bulunan “altı aydan fazla yurt dışında kalınması hâlinde beş yıllık sürenin kesin olarak sıfırlanacağı” şeklindeki bilgiler güncel mevzuatla birlikte değerlendirilmelidir.

Öğrenci İkameti Vatandaşlık İçin Sayılır mı?

İkamet izninin türü vatandaşlık başvurusunda büyük önem taşır.

Her ikamet izni, genel yoldan vatandaşlık için aranan “Türkiye'de yerleşme” şartının karşılandığı anlamına gelmez.

Özellikle eğitim, turistik amaçlı ikamet ve bazı diğer ikamet türlerinin vatandaşlık başvurusundaki beş yıllık süre hesabına etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle kişinin yalnızca Türkiye'de beş yıl boyunca yasal olarak bulunmuş olması yeterli olmayabilir.

Vatandaşlık Başvurusu Nereye Yapılır?

Türkiye'de yaşayan yabancılar vatandaşlık başvurularını genel olarak yerleşim yerlerinin bulunduğu valiliklere / İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne yaparlar.

Yurt dışında yaşayan kişiler bakımından ise dış temsilcilikler üzerinden başvuru yapılabilir.

Vatandaşlık başvurularında başvuru tarihinin tespiti de önemlidir. Başvurunun hangi tarihte kayda alındığı, özellikle ikamet süresinin hesaplanması bakımından sonuç doğurabilir.

Başvuruların posta yoluyla yapılması kural olarak mümkün değildir.

Başvuru işlemlerinin güncel usulü ve randevu sistemi bakımından Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel duyurularının takip edilmesi gerekir.

Vatandaşlık Başvurusu Sonrasında Hangi Aşamalardan Geçilir?

Vatandaşlık başvurusu yalnızca belgelerin teslim edilmesinden ibaret değildir.

Genel olarak süreç;

Başvuru → Dosyanın hazırlanması → Güvenlik/soruşturma araştırmaları → Komisyon incelemesi ve mülakat → Bakanlık aşaması → Karar

şeklinde ilerler.

Başvuru dosyasının hangi aşamada olduğunu bilmek, sürecin neden uzadığını anlamak açısından önemlidir.

Vatandaşlık Başvurusunda Soruşturma Nasıl Yapılır?

Vatandaşlık başvurusunda başvuru sahibinin;

• Millî güvenlik,

• Kamu düzeni,

• İkamet geçmişi,

• Türkiye'deki yaşamı,

• Adli durumu,

• İyi ahlak şartı

gibi konulardaki durumu araştırılır.

Bu araştırma yalnızca başvuru sahibinin sunduğu belgelerle sınırlı değildir.

İlgili kamu kurumlarından bilgi ve kayıtlar alınabilir.

Vatandaşlık Başvuru Komisyonu Nedir?

Vatandaşlık başvuru komisyonu, vatandaşlık başvurusunun değerlendirilmesinde önemli bir aşamadır.

Komisyonun oluşumu ve görevleri Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'te düzenlenmektedir.

Komisyon tarafından başvuru sahibinin;

• Türkçe konuşma düzeyi,

• Türkiye'deki yaşamı,

• Geçimini nasıl sağladığı,

• Türkiye'ye yerleşme iradesi,

• Aile ve sosyal yaşamı,

• Başvuru şartlarını taşıyıp taşımadığı

değerlendirilebilir.

Bu nedenle vatandaşlık başvurusunda mülakat aşaması yalnızca formalite olarak görülmemelidir.

Vatandaşlık Mülakatında Neler Sorulur?

Mülakatta başvuru sahibinin günlük ve toplumsal yaşamını sürdürebilecek düzeyde Türkçe konuşup konuşamadığı, Türkiye'deki yaşamı ve vatandaşlık başvurusunun şartlarını taşıyıp taşımadığı değerlendirilir.

Başvuru sahibine;

• Türkiye'de ne zamandır yaşadığı,

• Nerede çalıştığı,

• Geçimini nasıl sağladığı,

• Türkiye'de nerede yaşadığı,

• Ailesinin kimlerden oluştuğu,

• Türkiye'ye neden yerleşmek istediği,

• Günlük yaşamına ilişkin temel sorular

yöneltilebilir.

Mülakatta amaç belirli bir sınavdan puan almak değil, mevzuatta aranan şartların somut olayda karşılanıp karşılanmadığının değerlendirilmesidir.

Vatandaşlık Başvurusu Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?

Vatandaşlık başvurularında en sık sorulan sorulardan biri budur.

Ancak genel vatandaşlık başvurusu için kanunda bütün dosyalar bakımından uygulanacak sabit bir “6 ay”, “1 yıl” veya “2 yıl içinde sonuçlandırılır” süresi bulunmamaktadır.

Başvurunun sonuçlanma süresi;

• Başvuru türüne,

• Dosyanın eksiksiz olup olmadığına,

• İkamet kayıtlarının durumuna,

• Güvenlik araştırmalarının sonuçlanmasına,

• Komisyonun değerlendirmesine,

• Bakanlık aşamasındaki işlemlere,

• Ek belge veya araştırma gerekip gerekmediğine

göre değişebilir.

Bu nedenle “vatandaşlık başvurusu şu kadar ayda kesin sonuçlanır” şeklindeki kesin ifadelerden kaçınmak gerekir.

Vatandaşlık Başvurusu Karar Aşamasında Ne Demektir?

Başvuru dosyasında “karar aşaması” ifadesinin görülmesi, dosyanın başvuru ve inceleme aşamalarının önemli bölümünün tamamlandığını gösterebilir.

Ancak bu ifade tek başına;

“Vatandaşlığınız kesin olarak onaylandı.”

anlamına gelmez.

Karar aşamasında dosya hakkında olumlu veya olumsuz bir karar verilebilir.

Bu nedenle başvuru sahibi, yalnızca sistemde “karar aşamasında” ifadesini görerek vatandaşlığın kesin olarak kazanıldığını düşünmemelidir.

Vatandaşlık Başvurusu Neden Uzun Sürer?

Vatandaşlık başvurularının uzun sürmesinin çeşitli nedenleri olabilir.

Örneğin;

• Güvenlik araştırmasının tamamlanmamış olması,

• Dosyada eksiklik bulunması,

• Başka kamu kurumlarından bilgi beklenmesi,

• İkamet kayıtlarının ayrıntılı incelenmesi,

• Yurt dışına çıkışların değerlendirilmesi,

• Adli kayıtların incelenmesi,

• Başvuru sahibinin aile durumunun araştırılması,

• Komisyon aşamasının tamamlanmamış olması,

• Bakanlık aşamasında ek inceleme yapılması

sürecin uzamasına neden olabilir.

Bu nedenle başvurunun uzun sürmesi tek başına başvurunun reddedileceği anlamına gelmez.

Vatandaşlık Başvurusu Uzun Süre Sonuçlanmazsa Ne Yapılabilir?

İdarenin başvuruyu makul bir süre içinde sonuçlandırmaması hâlinde başvuru sahibinin hukuki yollara başvurması mümkündür.

İdareye başvuru yapılarak dosyanın akıbeti hakkında bilgi ve işlem tesis edilmesi talep edilebilir.

İdari başvuruya rağmen işlem tesis edilmemesi hâlinde, somut olayın özelliklerine göre İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 10. maddesi kapsamında idari yargı yoluna başvurulması gündeme gelebilir.

Burada dava süresi ve başvurunun nasıl yapılacağı somut dosyaya göre değerlendirilmelidir.

Özellikle uzun süredir sonuçlanmayan vatandaşlık dosyalarında yalnızca “beklemek” yerine dosyanın hangi aşamada olduğunun hukuken araştırılması önemlidir.

Vatandaşlık Başvurusu Reddedilirse Ne Yapılır?

Vatandaşlık başvurusunun reddedilmesi hâlinde kararın gerekçesi önem taşır.

Ret kararının tebliğ edilmesiyle birlikte, idari yargıda iptal davası açılması gündeme gelebilir.

Vatandaşlık başvurusunun reddine karşı açılacak davada;

• Ret işleminin hukuka uygun olup olmadığı,

• İdarenin dayandığı bilgi ve belgeler,

• Başvuru şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği,

• İdarenin takdir yetkisinin hukuka uygun kullanılıp kullanılmadığı,

• İşlemin sebep ve gerekçe unsuru

değerlendirilir.

İdari işlem niteliğindeki vatandaşlık ret kararlarına karşı genel olarak idare mahkemelerinde dava açılması söz konusudur.

Dava açma süresi bakımından ise kararın tebliğ tarihi özellikle önemlidir. Bu nedenle ret kararının tebliğ edilmesinden sonra sürenin geçirilmemesi gerekir.

Vatandaşlık Başvurusu Reddedildiğinde Yeniden Başvuru Yapılabilir mi?

Ret kararının hangi nedenle verildiğine göre yeniden başvuru yapılması mümkün olabilir.

Örneğin başvuru şartlarının henüz gerçekleşmemesi nedeniyle yapılan bir ret ile kamu düzeni veya millî güvenlik gerekçesiyle verilen ret aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

Bu nedenle ret kararının yalnızca sonucuna değil, gerekçesine bakılması gerekir.

Bazı durumlarda yeniden başvuru yapmak yerine öncelikle ret işleminin iptali için idari yargı yoluna başvurulması daha uygun olabilir.

Vatandaşlık Başvurusunda Avukatla Başvuru Yapılabilir mi?

Vatandaşlık işlemlerinde başvurunun bizzat yapılması gereken durumlar bulunduğu gibi, mevzuatta öngörülen şartlar çerçevesinde özel vekâletname ile işlem yapılması da mümkündür.

Ancak vatandaşlık başvurusunun hukuki takibi yalnızca başvuru formunun doldurulmasından ibaret değildir.

Özellikle;

• Eksik belge bulunan dosyalarda,

• İkamet süresi konusunda sorun yaşayanlarda,

• Ceza veya adli kayıt bulunanlarda,

• Başvurusu uzun süredir sonuçlanmayanlarda,

• Vatandaşlık başvurusu reddedilenlerde

dosyanın hukuki açıdan ayrıca değerlendirilmesi önem taşır.

Vatandaşlık Başvurusunda En Sık Yapılan Hatalar

Vatandaşlık başvurusunda aşağıdaki hususlara özellikle dikkat edilmelidir:

1. İkamet süresinin yanlış hesaplanması

Türkiye'de geçirilen sürenin beş yıl olması tek başına yeterli değildir. İkamet izinlerinin niteliği ve yurt dışı çıkışları da incelenir.

2. Eski veya eksik belge sunulması

Özellikle yabancı ülkelerden alınan belgelerin geçerliliği ve tasdik işlemleri kontrol edilmelidir.

3. Adli kayıtların dikkate alınmaması

Başvuru sahibinin devam eden soruşturma veya kovuşturma dosyaları vatandaşlık sürecini etkileyebilir.

4. Mülakatın önemsenmemesi

Mülakat, vatandaşlık başvurusunun değerlendirilmesinde önemli aşamalardan biridir.

5. Karar aşamasının olumlu sonuç anlamına geldiğinin düşünülmesi

“Karar aşamasında” ifadesi vatandaşlığın kesin olarak kazanıldığı anlamına gelmez.

6. Ret kararına karşı dava süresinin kaçırılması

Ret kararının tebliğ tarihi dikkatle takip edilmelidir.

Sonuç

Türk vatandaşlığı başvurusu, yalnızca gerekli belgelerin teslim edilmesiyle tamamlanan basit bir idari işlem değildir.

Başvuru sahibinin hangi vatandaşlık kazanma yolundan yararlanabileceğinin belirlenmesi, gerekli belgelerin hazırlanması, ikamet şartlarının değerlendirilmesi, güvenlik ve arşiv araştırmalarının tamamlanması, komisyon ve mülakat aşamasının geçilmesi ve nihayet yetkili makam tarafından karar verilmesi gerekir.

Özellikle genel yoldan vatandaşlık başvurusunda beş yıllık ikamet şartının, ikamet izninin niteliğinin, Türkiye dışında geçirilen sürelerin, gelir durumunun, Türkçe yeterliliğinin ve kamu düzeni ile millî güvenlik bakımından herhangi bir engel bulunup bulunmadığının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Başvurunun uzun süre sonuçlanmaması da her zaman ret anlamına gelmez. Bununla birlikte dosyanın hangi aşamada olduğunun belirlenmesi ve idarenin makul sürede işlem tesis etmemesi hâlinde hukuki yolların değerlendirilmesi önemlidir.

Vatandaşlık başvurusunun reddedilmesi hâlinde ise ret kararının gerekçesi incelenmeli ve idari yargıda dava açma süresi geçirilmeden hukuki durum değerlendirilmelidir.

Vatandaşlık başvurularında belgelerin doğru hazırlanması kadar, başvurunun hangi aşamada olduğunun takip edilmesi ve gerektiğinde idari yargı yollarının zamanında kullanılması da önem taşımaktadır.

Buradaki açıklamalar genel nitelikte hukuki bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki görüş veya danışmanlık yerine geçmez. Her hukuki uyuşmazlık ve başvuru kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Mevzuat, yargı kararları ve idari uygulamalar zaman içinde değişebileceğinden, işlem veya başvuru öncesinde güncel düzenlemelerin kontrol edilmesi ve somut durumunuzun bir avukat tarafından değerlendirilmesi önerilir.

Hazırlayan: Av. Büşra Taşkıran

Büşra Taşkıran Hukuk Bürosu

İletişim: 0555 161 22 10