Boşanmalarda Nafaka Neye Göre Belirlenir?

Boşanma davalarında en çok merak edilen konulardan biri, nafaka miktarının nasıl belirlendiğidir. Uygulamada sıkça “Maaşımın ne kadarı kadar nafaka öderim?”, “Asgari ücretli ne kadar nafaka öder?” veya “Çocuk için nafaka neye göre hesaplanır?” gibi sorularla karşılaşılmaktadır.

Ancak Türk hukukunda nafaka için herkes açısından geçerli, sabit bir miktar veya maaşın belirli bir yüzdesi şeklinde uygulanacak genel bir oran bulunmamaktadır.

Nafaka miktarı belirlenirken; nafakanın türü, tarafların ekonomik ve sosyal durumları, gelirleri, ihtiyaçları, yaşam koşulları ve hakkaniyet ilkesi birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle aynı gelire sahip iki kişi hakkında bile, somut olayın özelliklerine göre farklı miktarlarda nafakaya hükmedilmesi mümkündür.

Kısaca: Boşanmada Nafaka Neye Göre Belirlenir?

Mahkeme nafaka miktarını belirlerken genel olarak şu hususları dikkate alır:

• Tarafların gelirleri ve malvarlıkları,

• Tarafların çalışma ve kazanç elde etme durumları,

• Tarafların sosyal ve ekonomik yaşam koşulları,

• Nafaka talep eden kişinin ihtiyaçları,

• Nafaka ödeyecek kişinin ödeme gücü,

• Müşterek çocuğun yaşı ve ihtiyaçları,

• Eğitim, sağlık ve bakım giderleri,

• Tarafların yaşam standartları,

• Günün ekonomik koşulları,

• Hakkaniyet ilkesi.

Ancak bu kriterlerin değerlendirilmesi, nafakanın türüne göre farklılık gösterir.

Boşanmada Hangi Nafaka Türleri Bulunur?

Boşanma sürecinde ve sonrasında farklı amaçlara hizmet eden nafaka türleri bulunmaktadır.

Başlıca nafaka türleri şunlardır:

• Tedbir nafakası

• Yoksulluk nafakası

• İştirak nafakası

Her nafaka türünün amacı ve belirlenmesinde dikkate alınan kriterler farklıdır.

Tedbir Nafakası Neye Göre Belirlenir?

Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası devam ederken tarafların ve gerekli hâllerde müşterek çocukların geçimini sağlamak amacıyla gündeme gelir.

Tedbir nafakası belirlenirken özellikle;

• Tarafların mevcut gelirleri,

• Çalışıp çalışmadıkları,

• Barınma ve temel yaşam giderleri,

• Müşterek çocukların ihtiyaçları,

• Tarafların ekonomik durumları

değerlendirilir.

Tedbir nafakasının amacı, dava devam ederken ekonomik olarak zor durumda kalabilecek eşin veya çocuğun korunmasıdır.

Bu nedenle mahkeme, karar verirken tarafların dava tarihindeki ve yargılama sırasındaki ekonomik koşullarını dikkate alır.

Yoksulluk Nafakası Neye Göre Belirlenir?

Yoksulluk nafakası, boşanma nedeniyle ekonomik olarak yoksulluğa düşecek eşin geçimini desteklemek amacıyla hükmedilen nafakadır.

Türk Medeni Kanunu'na göre yoksulluk nafakası talep edebilmek için, nafaka isteyen tarafın boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olması ve kusurunun diğer taraftan daha ağır olmaması gerekir.

Nafaka ödeyecek eşin ise mutlaka kusurlu olması aranmaz.

Yoksulluk nafakasının miktarı belirlenirken özellikle şu hususlar değerlendirilir:

1. Nafaka Talep Eden Eşin Geliri ve İhtiyaçları

Mahkeme, nafaka isteyen eşin;

• Düzenli bir gelirinin bulunup bulunmadığını,

• Çalışıp çalışmadığını,

• Sahip olduğu malvarlığını,

• Yaşam ve barınma giderlerini,

• Ekonomik olarak yoksulluğa düşüp düşmeyeceğini

değerlendirir.

Bir kişinin çalışıyor olması veya gelir elde etmesi, her durumda yoksulluk nafakası alamayacağı anlamına gelmez. Ancak kişinin geliri, yaşamını sürdürebilecek düzeydeyse veya boşanma sonucunda yoksulluğa düşmeyeceği belirlenirse, yoksulluk nafakası koşulları oluşmayabilir.

2. Nafaka Ödeyecek Eşin Mali Gücü

Yoksulluk nafakası belirlenirken diğer eşin ödeme gücü de dikkate alınır.

Mahkeme;

• Maaş ve diğer gelirleri,

• Malvarlığı,

• Düzenli giderleri,

• Bakmakla yükümlü olduğu kişiler,

• Genel ekonomik durumu

gibi hususları değerlendirebilir.

Nafaka, borçlunun ekonomik gücü tamamen göz ardı edilerek belirlenemez.

Bu nedenle yüksek geliri olan bir kişinin ödeme gücü ile asgari ücret veya sınırlı gelirle çalışan bir kişinin ödeme gücü aynı şekilde değerlendirilmez.

Yoksulluk Nafakası İçin Kusur Önemli midir?

Evet, ancak kusurun değerlendirilmesi belirli bir kurala bağlıdır.

Yoksulluk nafakası isteyen eşin, boşanmada diğer eşten daha ağır kusurlu olmaması gerekir.

Buna karşılık nafaka ödeyecek eşin kusurlu olması şart değildir.

Başka bir ifadeyle, nafaka yükümlülüğü yalnızca “kusurlu eş cezalandırılsın” düşüncesine dayanmaz. Burada esas olarak boşanma sonucunda yoksulluğa düşecek eşin ekonomik durumunun korunması amaçlanmaktadır.

Yoksulluk Nafakası Süresiz midir?

Güncel Türk Medeni Kanunu düzenlemesine göre, şartları bulunan taraf süresiz olarak yoksulluk nafakası talep edebilir.

Buradaki “süresiz” ifade, nafakanın mutlaka hayat boyunca ve hiçbir şekilde değişmeden ödeneceği anlamına gelmez.

Tarafların ekonomik veya kişisel koşullarının değişmesi hâlinde nafakanın;

• Artırılması,

• Azaltılması,

• Kaldırılması

gündeme gelebilir.

Örneğin nafaka alacaklısının ekonomik durumunun önemli ölçüde düzelmesi veya kanunda belirtilen sona erme sebeplerinin ortaya çıkması hâlinde nafakanın kaldırılması talep edilebilir.

İştirak Nafakası Neye Göre Belirlenir?

İştirak nafakası, boşanma sonrasında velayeti kendisine verilmeyen anne veya babanın, müşterek çocuğun bakım ve eğitim giderlerine ekonomik gücü oranında katılması amacıyla ödenir.

İştirak nafakasında en önemli unsur çocuğun ihtiyaçlarıdır.

Türk Medeni Kanunu uyarınca nafaka miktarı belirlenirken;

• Çocuğun ihtiyaçları,

• Anne ve babanın yaşam koşulları,

• Anne ve babanın ödeme güçleri,

• Çocuğun varsa kendi gelirleri

dikkate alınır.

Bu nedenle iştirak nafakası belirlenirken yalnızca nafaka ödeyecek ebeveynin maaşına bakılmaz.

Çocuğun yaşam koşulları ve gerçek ihtiyaçları da önemlidir.

Çocuğun Yaşı Nafaka Miktarını Etkiler mi?

Evet.

Çocuğun yaşı ve içinde bulunduğu eğitim dönemi, iştirak nafakası miktarını doğrudan etkileyebilir.

Örneğin;

• Küçük yaştaki bir çocuğun bakım giderleri,

• Okula başlayan çocuğun eğitim masrafları,

• Üniversite çağındaki bir çocuğun barınma ve eğitim giderleri

birbirinden farklı olabilir.

Bu nedenle çocuğun ihtiyaçları zaman içerisinde değiştikçe, mevcut nafaka miktarının artırılması veya yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir.

Anne veya Babanın Çalışıyor Olması Nafaka Miktarını Etkiler mi?

Evet.

Nafaka belirlenirken her iki tarafın da ekonomik gücü değerlendirilir.

Özellikle iştirak nafakasında, çocuğun bakım giderlerine anne ve babanın ekonomik güçleri oranında katılması esastır.

Çocuğun velayetini alan ebeveynin çalışıyor ve gelir elde ediyor olması, diğer ebeveynin iştirak nafakası ödeme yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Ancak her iki tarafın gelirleri ve ekonomik imkanları, nafaka miktarının belirlenmesinde dikkate alınır.

Nafaka Belirlenirken Maaşın Belli Bir Yüzdesi mi Alınır?

Hayır.

Türk hukukunda nafakanın mutlaka maaşın belirli bir yüzdesi üzerinden hesaplanacağına ilişkin genel bir kural bulunmamaktadır.

Örneğin “maaşın yüzde 25'i nafaka olur” veya “maaşın yarısı nafaka olarak belirlenir” şeklinde herkes için geçerli bir hesaplama yöntemi yoktur.

Mahkeme her somut olayda;

• Gelir durumunu,

• Giderleri,

• Yaşam koşullarını,

• Çocuğun veya eşin ihtiyaçlarını,

• Ödeme gücünü

birlikte değerlendirir.

Bu nedenle nafaka miktarı dosyadan dosyaya değişebilir.

Mahkeme Tarafların Gelirini Nasıl Araştırır?

Nafaka uyuşmazlıklarında tarafların gerçek ekonomik durumlarının belirlenmesi büyük önem taşır.

Mahkeme gerekli gördüğü hâllerde tarafların;

• SGK kayıtlarını,

• Maaş ve çalışma bilgilerini,

• Malvarlığı kayıtlarını,

• Banka ve ekonomik durumlarına ilişkin bilgileri,

• Sosyal ve ekonomik durumlarını

araştırabilir.

Uygulamada tarafların sosyal ve ekonomik durumlarının tespiti için araştırma yapılması da mümkündür.

Tarafların yalnızca beyan ettikleri gelir miktarı değil, gerçek ekonomik ve sosyal durumları önem taşır.

Nafaka Miktarı Belirlenirken Hakkaniyet İlkesi Neden Önemlidir?

Nafaka belirlenirken matematiksel bir formül uygulanmaz.

Mahkemenin, tarafların ekonomik durumlarını ve somut olayın özelliklerini değerlendirerek hakkaniyete uygun bir miktar belirlemesi gerekir.

Bu nedenle çok düşük bir nafaka miktarı, nafaka alacaklısının veya çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılamaya yetmeyebilir.

Buna karşılık nafaka yükümlüsünün ödeme gücünü aşan bir miktar da hakkaniyete uygun olmayabilir.

Mahkemenin amacı, tarafların ekonomik gerçekliklerini dikkate alarak makul ve dengeli bir sonuca ulaşmaktır.

Enflasyon Nafaka Miktarını Etkiler mi?

Evet.

Ekonomik koşulların ve yaşam maliyetlerinin değişmesi, özellikle uzun süre devam eden nafaka ilişkilerinde önem taşır.

Zaman içerisinde;

• Enflasyonun artması,

• Temel yaşam giderlerinin yükselmesi,

• Çocuğun büyümesi,

• Eğitim ve sağlık giderlerinin artması

mevcut nafaka miktarının yetersiz kalmasına neden olabilir.

Bu durumda şartların oluşması hâlinde nafakanın artırılması talep edilebilir.

Aynı şekilde nafaka yükümlüsünün ekonomik gücünde ciddi ve sürekli bir azalma meydana gelirse, nafakanın azaltılması veya kaldırılması da gündeme gelebilir.

Nafaka Sonradan Artırılabilir mi?

Evet.

Nafakaya hükmedildikten sonra tarafların ekonomik ve sosyal durumlarında değişiklik meydana gelmesi hâlinde, nafakanın yeniden belirlenmesi talep edilebilir.

Örneğin;

• Çocuğun eğitim giderlerinin artması,

• Nafaka alacaklısının ihtiyaçlarının değişmesi,

• Nafaka borçlusunun gelirinin önemli ölçüde artması,

• Ekonomik koşulların değişmesi

nafaka artırım talebinin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Ancak her ekonomik değişiklik otomatik olarak nafakanın artırılacağı anlamına gelmez. Somut olayın şartları ve hakkaniyet ilkesi birlikte değerlendirilir.

Nafaka Azaltılabilir veya Kaldırılabilir mi?

Evet. Şartların değişmesi hâlinde nafakanın azaltılması veya kaldırılması mümkündür.

Özellikle;

• Nafaka borçlusunun ödeme gücünün önemli ölçüde azalması,

• Nafaka alacaklısının ekonomik durumunun iyileşmesi,

• Kanunda belirtilen sona erme sebeplerinin gerçekleşmesi

durumunda nafakanın yeniden değerlendirilmesi mümkündür.

Yoksulluk nafakası bakımından yeniden evlenme veya ölüm gibi bazı hâller nafaka ilişkisini doğrudan etkileyebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanmada nafaka miktarını kim belirler?

Tarafların anlaşmalı boşanma protokolünde nafaka konusunda anlaşmaları mümkün olabilir. Anlaşma bulunmayan hâllerde ise mahkeme, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını değerlendirerek nafaka miktarını belirler.

Asgari ücretli kişi nafaka öder mi?

Asgari ücretle çalışmak, kişinin hiçbir şekilde nafaka ödemeyeceği anlamına gelmez. Ancak nafaka miktarı belirlenirken kişinin gerçek ödeme gücü ve diğer ekonomik koşulları dikkate alınır.

Çalışan kadın yoksulluk nafakası alabilir mi?

Çalışıyor olmak tek başına yoksulluk nafakası talep edilmesine engel değildir. Ancak kişinin geliri ve boşanma sonucunda yoksulluğa düşüp düşmeyeceği somut olarak değerlendirilir.

Erkek yoksulluk nafakası alabilir mi?

Evet. Yoksulluk nafakası cinsiyete bağlı bir hak değildir. Kanuni şartların bulunması hâlinde erkek de yoksulluk nafakası talep edebilir.

Çocuk için nafaka neye göre belirlenir?

Çocuğun ihtiyaçları, yaşı, eğitim ve bakım giderleri ile anne ve babanın ekonomik güçleri birlikte değerlendirilir.

Nafaka her yıl otomatik olarak artar mı?

Nafakanın her yıl otomatik olarak artıp artmayacağı, mahkeme kararında veya taraflar arasındaki anlaşmada yer alan düzenlemeye göre değişebilir. Ayrıca şartların değişmesi hâlinde nafaka artırım davası açılması da mümkündür.

Nafaka maaşın yüzde kaçı olur?

Kanunda herkes için geçerli sabit bir oran bulunmamaktadır. Nafaka miktarı, somut olayın ekonomik ve sosyal koşullarına göre belirlenir.

Nafaka sonradan değiştirilebilir mi?

Evet. Tarafların ekonomik ve sosyal durumlarında önemli değişiklikler meydana gelmesi hâlinde nafakanın artırılması, azaltılması veya şartları varsa kaldırılması talep edilebilir.

Sonuç

Boşanmalarda nafaka neye göre belirlenir? sorusunun cevabı, yalnızca tarafların maaşlarına bakılarak verilemez.

Nafaka miktarı; nafakanın türüne göre tarafların gelirleri, ekonomik güçleri, ihtiyaçları, yaşam koşulları, müşterek çocuğun ihtiyaçları ve hakkaniyet ilkesi dikkate alınarak belirlenir.

Yoksulluk nafakasında boşanma nedeniyle yoksulluğa düşme ve kusur durumu önem taşırken, iştirak nafakasında öncelikli olarak çocuğun ihtiyaçları ve anne-babanın ekonomik güçleri değerlendirilir.

Bu nedenle nafaka miktarının belirlenmesi, artırılması veya azaltılması taleplerinde her dosyanın kendi özel koşulları içerisinde incelenmesi gerekir.

Buradaki açıklamalar genel nitelikte hukuki bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki görüş veya danışmanlık yerine geçmez. Her hukuki uyuşmazlık ve başvuru kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Mevzuat, yargı kararları ve idari uygulamalar zaman içinde değişebileceğinden, işlem veya başvuru öncesinde güncel düzenlemelerin kontrol edilmesi ve somut durumunuzun bir avukat tarafından değerlendirilmesi önerilir.

Hazırlayan: Av. Büşra Taşkıran

Büşra Taşkıran Hukuk Bürosu

İletişim: 0555 161 22 10